Tygodnik Ciechanowski

Niedziela, 24 marca 2019

Już teraz zamów e-prenumeratę Tygodnika Ciechanowskiego. W e-prenumeracie taniej!

Waleczni szwoleżerowie

11.11.2003 10:00:00

Przy okazji Święta Niepodległości warto przypomnieć, że w tym roku przypadają dwie okrągłe rocznice, związane z dziejami słynnego 3 Pułku Szwoleżerów Mazowieckich im. Płk. Jana Kozietulskiego: 65 rocznica nadania pełnej nazwy pułkowi oraz 30 rocznica osłonięcia tablicy pamiątkowej w kościele garnizonowym przy ulicy Długiej w Warszawie (obecnie jest to katedra polowa WP).
Na początku lipca 1920 r. zostało sformowanych kilka ochotniczych pułków kawalerii - w tym 201 Pułk Szwoleżerów , przede wszystkim na bazie szwadronu rezerwowego 1 pułku szwoleżerów. Żołnierze pochodzili z Mazowsza, głównie z okolic Warszawy, Płocka i Ciechanowa. Podobnie zresztą i konie. Pierwszym dowódcą pułku został major Stefan Hanka-Kulesza , były Beliniak (ułan pierwszej legionowejjednostki konnej, stworzonej i dowodzonej przez słynnego Władysława Belinę Prażmowskiego). 3 sierpnia 1920 r. pułk wyruszył na front i walczył pod Brokiem, Zambrowem oraz Nieporętem. W krytycznym momencie bitwy warszawskiej, po utracie Radzymina w dniu 14 sierpnia, 201 pułk szwoleżerów zajął pozycje wzdłuż Kanału Królewskiego, osłaniając od wschodu rejon Jabłonny. Pod Nieporętem doszło do całonocnej walki 1 szwadronu ppor Jana Skawińskiego i dywizjonu artylerii z nacierającym pułkiem 27 DP Armii Czerwonej. Nadzwyczajna postawa szwoleżerów umożliwiła nie tylko powstrzymanie sowieckiej dywizji, ale również pozwoliła na wykonanie kontrnatarcia 19 Brygady Piechoty, dowodzonej przez płk Wiktora Thomme na Wólkę Radzymińską. Po odbiciu Radzymina pułk błyskawicznie przerzucono pod Płońsk. Włączono go do formowanej właśnie dywizji kawalerii płk Gustawa Orlicz-Dreszera, znajdującej się w składzie 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego. W bitwie pod Baboszewem i Ćwiklinem 17 sierpnia pułk walcząc pieszo w 6 godzinnej bitwie, aż do wyczerpania amunicji, zatrzymał sowiecką 18 DP. Umożliwiło to 1 Pułkowi Szwoleżerów wykonanie decydującej szarży na tyły sowieckiej dywizji. 201 pułk poniósł jednak duże straty, m.in. ciężko ranny został dowódca mjr Kulesza, prowadząc kontratak na bagnety.

W tej bitwie wyróżnił się też ppor Jan Skawiński, który jako pierwszy szwoleżer pułku otrzymał krzyż Virtuti Militari. Odznaczył go bezpośrednio na polu walki, w trzy godziny po zakończeniu bitwy, dowódca 5 Armii gen. Sikorski. Później pułk walczył pod Mławą, pod Równem i Korcem na Wołyniu, kończąc szlak bojowy w październiku 1920 r. pod Kijowem

W grudniu 1920 r. 201 pułk szwoleżerów został przemianowany na 3 pułk szwoleżerów, który w latach 1921-1922 stacjonował w Płocku, a następnie aż do września 1939 r. w Suwałkach W dniu 2 kwietnia 1922 r. pułku otrzymał sztandar. Ceremonia ta miała nadzwyczaj uroczysty charakter i odbyła się w Warszawie przed pałacem w Łazienkach. Pierwszy gwóźdź w drzewce wbił Marszałek Józef Piłsudski, a po nim kolejne przedstawiciele generalicji oraz społeczności Mazowsza, bowiem sztandar ufundowało środowisko byłych żołnierzy pułku ze Związku Ziemian Płockich. Marszałek wręczył sztandar dowódcy pułku, który przekazał go pocztowi sztandarowemu. Następnie odbyła się defilada szwadronu honorowego pułku w składzie dwóch plutonów. Dowódcą szwadronu był rotmistrz Edmund Wacław Heldut-Tarnasiewicz, a dowódcami plutonów byli: por. Jan Skawiński i por. Jan Zarzycki. Wymieniam nazwiska oficerów tego szwadronu dlatego, iż już wkrótce śluby dwóch z nich: Jan Skawińskiego i Edmunda Heldut-Tarnasiewicza były powodem pięknych uroczystości w Serocku i Nieporęcie. Oficerowie ci poślubili bowiem córki miejscowego ziemianina Wincentego Juliana Skalskiego, właściciela majątku Wincentowo w parafii Serock.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej poległo i zmarło z ran: 5 oficerów i podchorążych, 8 podoficerów i 39 szwoleżerów. Towarzysze broni ufundowali w stołecznym kościele garnizonowym tablicę pamiątkową z nazwiskami poległych, którą poświęcił 2 kwietnia 1922 r. biskup polowy gen. dyw. Stanisław Gall. Tablica została zniszczona w czasie II wojny światowej, ale odtworzono ją w 1973 r. Projekt płyty opracował Stefan Stępkowski, a wykonał ją Antoni Janik . Napis jest już słabo czytelny, warto więc wymienić znajdujące się na tablicy nazwiska : rtm Eliasz Starowójtow, ppor Stanisław Kowalski, ppor Józef Lewicki, ppor Stanisław Pruszkowski, podchor. Tadeusz Osiecki, wachmistrz. Józef Wądołkowski, plotonowy Henryk Pasieka, kaprale – Mieczysław Frenkiel, Władysław Krupa, Bohdan Trzciński i Józef Wrzosek, starsi szwoleżerowie – Tadeusz Łukowski i Stanisław Szwejkowski, szwoleżerowie – Jan Anusiński, Rajmund Bosk, Buczyński, Witold Chojnacki, Michał Demidecki-Demidowicz, Jan Gliński, Jan Górecki, Eugeniusz Jaremowski, Henryk Kałuski, Przemysław Kamieński, Józef Kamieński, Wacław Kępiak, Julisz Krosnowski, Stefan Lambach, Stanisław Linowski, Jan Łukiński, Eugeniusz Majewski, Wacław Michler, Mickiewicz, Leon Nagórski, Zdzisław Odrowąż-Waligórski, Aleksander Pomian-Piętka, Fryderyk Popiel, Stanisław Rokossowski, Konrad Różycki, Michał Sasinowski, Serafiński, Stanisław Sikora, Leszek Sławiński i Bolesław Szewczyk.

Lista ta jest jednak niepełna i brakuje na niej np. podchorążego Jana Płoskiego, poległego 14 sierpnia w walkach pod Nieporętem.

Rozkazem ministra spraw wojskowych z dnia 1 listopada 1938 r. ustalono pełną nazwę pułku: 3 Pułk Szwoleżerów Mazowieckich im. płk. Jana Hipolita Kozietulskiego. W ten sposób odwołano się i do tradycji bohaterskich walk ochotników z Mazowsza w wojnie z bolszewikami i do tradycji szwoleżerów spod Samosierry i innych bitew z czasów napoleońskich. W wojnie 1939 r. pułk też zapisał piękną kartę, walcząc pod dowództwem majora Edwarda Witkowskiego w ostatniej bitwie polskiego września, w bitwie pod Kockiem.

8 maja 1973 r. w kościele garnizonowym w Warszawie, przy ulicy Długiej, zostały odsłonięte dwie tablice poświęcone mazowieckim szwoleżerom. Jedną była wspomniana już rekonstrukcja tablicy z 1922 r., druga natomiast wykonana została w słynnym zakładzie braci Łopieńskich dla uczczenia pamięci żołnierzy 3 Pułku Szwoleżerów „ poległych i pomordowanych w walkach o wolność Ojczyzny oraz zmarłych i zaginionych w latach wojny”. Z uroczystości odsłonięcia tablic zachowała się fotografia. Z nbiej wiemy, że w ceremonii brali udział m. in. major Jan Skawiński, Wanda Leokadia ze Skalskich Heldut-Tarnasiewiczowa, oraz Romana Karolina ze Skalskich Skawińska

Fotografia znajduje się obecnie obecnie w rodzinnych zbiorach córki płk. Edmunda Heldut-Tarnasiewicza , długoletniego oficera 3 pułku szwoleżerów, mieszkająca w Lublinie.

Sławomir Jakubczak

autor: Współpracownik

Komentarze Internautów (3)dodaj komentarz

  • Wawer 1863, 2012-06-17 16:36:46
    W sprawie Przemysława Kamienskiego
    Przemysław Kamieński w latach 1917-1920 był nadleśniczym w dobrach Nieporęt - Jabłonna. Poległ w bitwie pod Nieporętem. Pochowany na cmentarzu w Chotomowie. Później zwłoki ekshumowano i przeniesiono na cmentarz w Radomiu. W wojnie polsko - bolszewickiej zginęli ponadto jego dwaj bracia Tadeusz i Zbigniew.
  • Maja Wojdalski, 2013-11-11 01:38:31
    plutonowy Henryk Pasieka
    Wspomniany plutonowy Henryk Pasieka był starszym bratem mojego dziadka. Zginął 2 października 1920r nad Słuczą.
  • AGD, 2018-10-31 11:16:48
    Miejscowość
    Pułk wlaczył nie pod Zambrowem a pod Zembrowem. Jakieś 50 km na południe.